Türkistan’da bir bölge merkezidir 42o 18′ şimal arzı ve 69o 36′ şark tülünde (Greenw). Sır-Derya’nın kolu Arıs’a dökülen Badam nehrinin sağ sahilinde bulunur; deniz seviyesinden 503 m. Yüksekliktedir. Rus istilası zamanında 1864’te, şehrin muhiti takriben 6 km. idi. Alçak bir toprak sur ile çevrilmiş bulunan Çimkent’in, cenub-i şarkisindeki bir tepe üzerinde bir kale vardı. Gayet güzel bir mevkide bulunan şehir, ikliminin letafeti ve suyunun fevkaladeliği ile, diğer orta Asya şehirlerinin bir çoklarından ayrılır. Yazın bir çok taşkentli aileler buraya yazlığa gelirler.

Köyleri içinde en mühimi, eski devirlere ait bir çok türbeleri ve bugün de at pazara ile bilhassa kayda şayan olan arap coğrafyacılarının Asbicab veya Asficab dedikleri (İran yazmalarında İsficab ve ekseriyetle Sincab) Sayram köyüdür. Çimkent, Santonin imalinde kullanılan Artemisia cinae isimli nebatın yetiştiği nadir mıntakalardan biridir.

Daha Şaraf Al-Din Yazdi’nin Zafar-nama’sinde (tab. Hind, I, 166) Çimikent, Sayram civarında bir kasaba olarak zikredilmiştir. Daha sonraki menbalarda, hiç değilse XVIII. Asrın ilk yarısına kadar (Sayram 1723) senesinde kalmuklar tarafından zaptedilmiştir), bu bölgenin şehri olarak çimkent değil, Sayram gösterilir.

(Çimkent bugün Kazakistan cumhuriyetinde 32.000 nüfuslu (1932) bir şehir olup, Türkistan-Sibirya demir yolu üzerinde, ecnubi Kazakistan eyaletinin merkezidir. 201 km2, bir saha teşkil eden ve ziraat bölgesi olan havalisi ile birlikte doğrudan doğruya merkeze bağlı bir idare mıntakası haline getirilmiştir. Çimkent’i cenubundaki Lenger kömür madenlerine bir demir yolu bağlar. Ayrıca 121 km. uzunluğunda bir demir yol hattı Çimkent ile Taşkent’i birleştirmektedir. Kazakistan’ın büyük sanayi ve kültür merkezi olan Çimkent’te santonin imalathanesi, 1932’de, 5-350.000 rublelik imalat yapmıştı. 5.500.000 ton ham amuk sarfeden pamuk imalathanesinden başka, çimkent’te 2 tuğla fabrikası, I kundura fabrikası, makarna imalathanesi ve dikiş fabrikası buharla çalışan bir değirmen, meyve ve sebze kombinesi mevcut olduğu gibi şimal-i şarkide bulunan karatay kurşun-çinko madenlerini işletmek için, 1933’te şehirde bir de metalurji imalathanesi ve 150.000 kw. Kuvvetinde bir elektrik merkezi inşasına başlamıştır. Çimkent’te bir pamuk sulama enstitüsü hidroteknik, tıp teknikumları, deve besleme istasyonu, kazakistan müzesi kişi ziraat ve bahçecilikle iştigal ediyordu)

Bibliyografya: P. I. Paşino, Turkestanskiy, kray v 1866 godu (Petersburg 1868), s. 76 vd.; J.J. Geier, Putevoditel po Turkestanu (Taşkent, 1901) s. 185 vd., 202 vd., 214 vd.; Sayram ve civarı hakkında bk. W. Barthold, Zapiski vost. Otd. Arh. Obşç., VIII, 339 vd.; Bolş. Sovetsk. Entsiklop., bk. mad. (W. BORTHOLD.)

İ.A. Çimkent Maddesi, W. Barthold, Cilt 3, s. 399

Avatar

Leave a reply